Φανταστείτε μια ομάδα πουλερικών στην 32η ημέρα εκτροφής. Τα πτηνά φαίνονται υγιή. Η κατανάλωση τροφής είναι φυσιολογική. Η θνησιμότητα βρίσκεται εντός των αναμενόμενων ορίων. Τίποτα στην μονάδα δεν υποδηλώνει κάποιο πρόβλημα. Στη συνέχεια, όμως, η ομάδα οδηγείται στη σφαγή και ένα σημαντικό ποσοστό σφαγίων απορρίπτεται λόγω κιτρινωπών ινωδών πλακών κάτω από το δέρμα, με τον υποδόριο ιστό ήδη κατεστραμμένο. Ο εκτροφέας αναρωτιέται τι πήγε λάθος. Η ειλικρινής απάντηση είναι: το πρόβλημα ξεκίνησε εβδομάδες νωρίτερα και δεν υπήρχε τρόπος να γίνει αντιληπτό εγκαίρως.
Αυτό είναι το βασικό χαρακτηριστικό της πτηνοτροφικής λοιμώδους κυτταρίτιδας και ο λόγος που παραμένει μία από τις πιο υποτιμημένες παθήσεις στην κρεατοπαραγωγό πτηνοτροφία καθώς δεν εμφανίζεται με εμφανή συμπτώματα. Εξελίσσεται αθόρυβα και μέχρι να εντοπιστεί στο σφαγείο, το περιθώριο παρέμβασης έχει ήδη χαθεί. Σε Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική, η λοιμώδης κυτταρίτιδα ευθύνεται για το 20–40% των απορρίψεων των σφάγιων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι απορρίψεις των σφάγιων έχουν τριπλασιαστεί από το 2010, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες οι ετήσιες οικονομικές απώλειες εκτιμώνται στα 40 εκατομμύρια δολάρια. Δεν πρόκειται για πρόβλημα του σφαγείου. Είναι πρόβλημα της εκτροφής, που απλώς γίνεται ορατό όταν πλέον είναι αργά.
Από το έντερο στο δέρμα: μια σύντομη διαδρομή
Για να κατανοήσουμε γιατί η λοιμώδης κυτταρίτιδα είναι τόσο δύσκολο να εντοπιστεί, πρέπει να κατανοήσουμε και το πόσο γρήγορα εξελίσσεται. Η παθογόνος για τα πτηνά Escherichia coli (APEC), που απομονώνεται έως και στο 90% των περιστατικών, δεν είναι ένας «εξωτικός» παθογόνος μικροοργανισμός. Ζει φυσιολογικά στο έντερο. Μέσω των κοπράνων μεταφέρεται στη στρωμνή και από τη στιγμή που εγκατασταθεί εκεί, εκμεταλλεύεται κάθε αδυναμία του δερματικού φραγμού: μία γρατζουνιά από άλλο πτηνό σε υψηλή πυκνότητα εκτροφής, ένα έγκαυμα από αμμωνία σε υγρή στρωμνή ή σε περιοχές με φτωχή πτέρωση όπου το δέρμα είναι εκτεθειμένο. Οποιοδήποτε από αυτά αρκεί… Η υποδόρια φλεγμονή μπορεί να αναπτυχθεί μέσα σε μόλις 18 ώρες.
Οι χαρακτηριστικές πλάκες σχηματίζονται εντός 24 ωρών. Η λοίμωξη έχει ήδη επικρατήσει πριν καν γίνει αντιληπτή.
Οι γενετικές γραμμές ταχείας ανάπτυξης έχουν αυξανόμενο τον κίνδυνο. Τα σύγχρονα υβριδια πτηνών έχουν ασθενέστερο συνδετικό ιστό και υψηλότερο pH δέρματος σε σχέση με τα παλαιότερα υβρίδια, με βραδύτερους ρυθμούς ανάπτυξης, κάτι που καθιστά το υποδόριο περιβάλλον πιο ευνοϊκό για την ανάπτυξη της E. coli όταν διαταραχθεί ο δερματικός φραγμός. Όσο υψηλότερο είναι το τελικό σωματικό βάρος, τόσο μεγαλύτερη είναι και η συχνότητα εμφάνισης της λοιμώδους κυτταρίτιδας. Τα οφέλη στην παραγωγικότητα είναι πραγματικά — το ίδιο όμως και το τίμημα.
Πρόληψη στην πηγή και όχι αντιμετώπιση εκ των υστέρων
Εφόσον η βλάβη δημιουργείται στην μονάδα, αλλά γίνεται αντιληπτή μόνο στο σφαγείο, η μόνη ουσιαστική στρατηγική είναι η πρόληψη κατά την παραγωγική αλυσίδα. Αυτό σημαίνει ταυτόχρονη εστίαση σε τρεις βασικούς άξονες: την ακεραιότητα του εντέρου, το μικροβιακό φορτίο που συσσωρεύεται στη στρωμνή και τη φυσική ανθεκτικότητα του δέρματος που προστατεύει το πτηνό από τη μόλυνση. Κανένας από αυτούς τους παράγοντες από μόνος του δεν αρκεί. Όταν όμως αντιμετωπιστούν συνολικά, μπορεί να περιοριστεί η ανάπτυξη της.
Η σύνδεση εντέρου–στρωμνής είναι το πρώτο σημείο παρέμβασης. Μεγάλης κλίμακας μελέτη πεδίου σε 18 πτηνοτροφικές μονάδες στη Γαλλία, έδειξε ότι η χορήγηση Saccharomyces cerevisiae boulardii CNCM I-1079 – LEVUCELL SB μείωσε τη συχνότητα εμφάνισης λοιμώδους κυτταρίτιδας κατά 7,2% συνολικά και έως 30% σε ομάδες πτηνών που παρουσίασαν πρώιμες πεπτικές διαταραχές. Ο μηχανισμός είναι απλός: ένα ισχυρότερο εντερικό φράγμα σημαίνει μικρότερη αποβολή E. coli στη στρωμνή, ενώ λιγότερη E. coli στη στρωμνή σημαίνει λιγότερες λοιμώξεις όταν το δέρμα υποστεί τραυματισμό. Η δράση ξεκινά στο έντερο, αλλά το όφελος φαίνεται στο σφαγείο.
Η ανταγωνιστική αποίκιση (competitive exclusion) στοχεύει στην ίδια διαδρομή, αλλά σε ακόμη πιο πρώιμο στάδιο. Νεοσσοί μίας ημέρας που ψεκάστηκαν με προϊόν ανταγωνιστικής μικροβιακής αποίκισης, όπως το AVIGUARD, εμφάνισαν χαμηλότερη συχνότητα λοιμώδους κυτταρίτιδας στο σφαγείο και μειωμένη θνησιμότητα σε όλες τις φάσεις εκτροφής. Η εγκατάσταση προστατευτικής μικροχλωρίδας από την πρώτη ημέρα περιορίζει την αποίκιση από APEC πριν η επιβάρυνση της στρωμνής αποκτήσει σημασία. Η λογική είναι ξεκάθαρη: ένα έντερο που έχει ήδη αποικιστεί από τους «σωστούς» ωφέλιμους μικροοργανισμούς είναι δυσκολότερο να καταληφθεί από παθογόνα. Όσο νωρίτερα εγκατασταθεί αυτή η προστασία, τόσο μικρότερη είναι η περιβαλλοντική πίεση κατά τη διάρκεια της εκτροφής.
Έπειτα έρχεται το ίδιο το δέρμα. Σε αυτό το σημείο, το σελήνιο σε υψηλής βιοδιαθεσιμότητας οργανική μορφή — ως σεληνιωμένη μαγιά, γνωστή εμπορικά ως ALKOSEL — μπορεί να συμβάλει καθοριστικά. Σε ελεγχόμενη δοκιμή πρόκλησης με E. coli, πτηνά που έλαβαν 0,30 mg/kg οργανικού σεληνίου παρουσίασαν υψηλότερο σωματικό βάρος, καλύτερο δείκτη μετατρεψιμότητας τροφής και σημαντικά ισχυρότερο και πιο ελαστικό δέρμα σε σύγκριση με πτηνά που έλαβαν μόνο άλας σεληνικού νατρίου. Ο μηχανισμός σχετίζεται με τη δράση της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης και τη διατήρηση της ακεραιότητας του κολλαγόνου. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ένα δερματικό φράγμα πιο ανθεκτικό στις μικροβλάβες – αιχμές, μέσω των οποίων μπορεί να εισέλθει η λοίμωξη. Δεν είναι δυνατό να αποφευχθεί κάθε τραυματισμός, όμως μπορεί να γίνει το δέρμα πιο δύσκολο να επιμολυνθεί.
Η λοιμώδης κυτταρίτιδα των πτηνών δεν θα αντιμετωπιστεί με μία μόνο λύση. Όμως οι παραγωγοί που περιμένουν να εμφανιστούν πρώτα τα συμπτώματα στη μονάδα για να πάρουν μέτρα… έχουν ήδη αργήσει. Τα επιστημονικά δεδομένα σήμερα είναι αρκετά ξεκάθαρα ώστε να δικαιολογούν άμεση δράση. Το πραγματικό ερώτημα είναι σε ποιο σημείο της αλυσίδας επιλέγει κανείς να παρέμβει;
Τρεις άξονες, ένα ενιαίο πρόβλημα
Έντερο, στρωμνή, δέρμα. Και οι τρεις παράγοντες συμβάλλουν στην εγκατάσταση της λοιμώδους κυτταρίτιδας. Αν υπήρχε μία βασική συμβουλή προς τους παραγωγούς, θα ήταν η εξής: αντιμετωπίστε αυτούς τους τρεις άξονες ως ένα ενιαίο σύστημα, για τη σωστή πρόληψη και αντιμετώπιση ταης λοιμώδους κυτταρίτιδας.
- Δημιουργήστε ισχυρή άμυνα από την πρώτη ημέρα με τη χρήση προϊόντων ανταγωνιστικής μικροβιακής αποίκισης, όπως το AVIGUARD, ώστε να διαμορφωθεί έγκαιρα η εντερική μικροχλωρίδα πριν εγκατασταθούν ανεπιθύμητα βακτήρια.
- Δώστε προτεραιότητα στην πρώιμη εντερική σταθεροποίηση με Saccharomyces cerevisiae boulardii CNCM I-1079 – LEVUCELL SB, ώστε να υποστηριχθεί η ισορροπία της εντερικής χλωρίδας, η ανθεκτικότητα των πτηνών και η μείωση της αποβολής E. coli σε όλη τη διάρκεια της εκτροφής.
- Επενδύστε στη δομική ανθεκτικότητα του δέρματος μέσω οργανικού σεληνίου, όπως το ALKOSEL. Τα πειραματικά δεδομένα δείχνουν ότι η αντιοξειδωτική προστασία ενισχύει τον δερματικό φραγμό και βοηθά το δέρμα να παραμένει ανθεκτικό απέναντι στις εξωτερικές προκλήσεις.
- Διατηρήστε μια υγιή και μικροβιακά ισορροπημένη στρωμνή με τη χρήση του EASYBED DRY. Η εφαρμογή ωφέλιμων μικροοργανισμών στη στρωμνή συμβάλλει στον περιορισμό της ανάπτυξης ανεπιθύμητων βακτηρίων, στη βελτίωση της ποιότητας της στρωμνής και στη μείωση των περιβαλλοντικών παραγόντων που ευνοούν την εμφάνιση δερματικών βλαβών και λοιμώξεων.